01 Wanneer de kleur komt
De bladkleur begint in Nederland meestal in de eerste helft van oktober en houdt ongeveer drie weken aan. Berken en esdoorns verkleuren als eerste, beuken en eiken volgen, en eiken houden hun bruine blad soms tot in de winter vast.
Het weer van de nazomer bepaalt de intensiteit. Na een droge, hete augustus valt het blad eerder en valt de kleur tegen; na een zachte, vochtige nazomer is de kleur dieper en duurt hij langer.
Voor beeld en licht is bewolkt weer beter dan volle zon. Onder een gelijkmatige lucht kleurt het blad van binnenuit; in fel zonlicht verdwijnt dat effect in de contrasten.
02 Paddenstoelen op de bosbodem
De piek van de paddenstoelen valt samen met de bladkleur, maar hangt sterker af van vocht. Twee natte weken in september leveren in oktober een rijke bosbodem op; blijft die regen uit, dan is het beeld mager.
Kijk op plekken waar oud hout ligt en waar de bodem niet is verstoord: langs greppels, onder oude beuken en op de randen van bospaden. In naaldbos staan andere soorten dan in loofbos, en dat verschil is binnen een paar honderd meter zichtbaar.
Laat staan wat je vindt. Het gaat om vruchtlichamen van een organisme dat grotendeels in de bodem zit, en op beheerde terreinen is plukken vrijwel overal verboden.
03 Bronst en ochtendmist
In september burlen de edelherten. Het geluid draagt ver over open velden en is het duidelijkst in de schemering. Blijf op afstand en gebruik de aangewezen uitkijkpunten; het gedrag rond die periode is beschreven bij wandelen op de Veluwe.
Ochtendmist hoort bij dezelfde weken. Hij ontstaat het gemakkelijkst in beekdalen en boven natte graslanden, en verdwijnt zodra de zon boven de bomen komt. Dat geeft ongeveer een uur waarin het landschap er volledig anders uitziet.
04 Praktisch: paden, kleding en licht
Zandpaden op de hoge gronden blijven ook na regen goed begaanbaar; beekdalen en veenpaden niet. Plan bij natte weken de heenweg door het dal en de terugweg over de zandrug, of andersom, zodat je niet twee keer door dezelfde modder gaat.
De dagen korten snel. In de laatste week van oktober is het rond zes uur donker, en dat is eerder dan de meeste mensen inschatten. Neem een lamp mee zodra je na vier uur nog vertrekt.
Voor een verblijf betekent de herfst: een kachel of goede verwarming weegt zwaarder dan een terras op het zuiden, zoals ook blijkt uit de vergelijking tussen park en vrijstaand huis.
05 Het rustigste deel van het jaar
Na de herfstvakantie valt de bezoekersdruk in vrijwel alle gebieden weg. De eerste helft van november is daarmee de rustigste periode buiten de winter, terwijl het bos dan nog kleur heeft.
Het is ook de goedkoopste periode om te verblijven. Wie de rust van november combineert met de restanten van de oktoberkleur, krijgt het beste van twee maanden; de bredere planning staat bij rust vinden in de natuur.
Verder lezen
De hele jaarcyclus staat in de seizoenskalender voor de natuur.
Voor bladkleur en hunebedden in een route: de hunebeddenroute in Drenthe.
Terug naar de rubriek seizoenstips of naar de voorpagina.